روز دوم مسافرت اصفهان(بخش اول) – میدان عتیق(امام علی) - مورخ 93/11/03

روز جمعه صبح زود بلند شدم. پس از صبحانه از خیابان استانداری بسمت خیابان عبدالرزاق حرکت کردیم.

پس از خیابان سپاه و بعد از مسجد حکیم و در کوچه شمالی مسجد وارد کوچه ای شدیم. در اوایل کوچه یکی از سر درهای قدیمی بنام سردر جورجیر قرار دارد. 

از کتیبه سر در دیلمی مسجد جورجیر که بخط کوفی گچ بری شده است در طرف راست سر در فقط جمله (بسم الله الرحمن الرحیم) و در طرف چپ سر در جمله: (بالقسط لا اله الا هوالعزیز الحکیم) بر جای مانده و بقیه کتیبه از بین رفته است کتیبه سر در مزبور بشرح زیر بوده است:

بسم الله الرحمن الرحیم شهد الله انه لا اله الاهو و الملائکه و اولواالعلم قائما" بالقسط لا اله الا هوالعزیزالحکیم

سال تحریر و نصب این کتیبه و بالنتیجه سال اتمام ساختمان مسجد جورجیر و سر در آن فعلا بر ما معلوم نیست ولی قطعی است که در دوره وزارت صاحب اسماعیل بن عباد یعنی در نیمه دوم قرن چهارم باتمام رسیده است .

در نماهای خارجی طرفین سر در و در داخل طاقنماهای آجری آن بخط کوفی گچ بری شده عبارات زیر موجود است: "لااله الاالله – محمد رسول الله – القدره لله – العظمه لله – سبحان الله - الحمدلله."

بغیر ا ز خطوط مذکور در فوق بر دیوار های طرفین سر در مسجد جورجیر نقوش جالبی از آجر تراش جلب توجه میکند که نظیر آنها در سایر بناهای تاریخی اصفهان دیده نشده و تا این تاریخ بر نگارنده معلوم نشده است که این نقوش صرفا" جنبه تزئیناتی دارد یا آنکه آنها معنی و مفهومی نیز متصور است .

مسجد کوچک دیگری نیز در سمت راست سر در مسجد جورجیر وجود دارد که در دوره شاه عباس اول بنا شده و بمناسبت مجاورت با مسجد دیلمی (جورجیر) آن نیز در نزد مردم به مسجد (جوجه) یا (جوجی) معروف شده است .

بفاصله چند متر در مغرب سر در جورجیر مسجد کوچکی از عهد صفویه واقع شده که بمناسبت واقع بودن در این محل و مجاورت با مسجد معروف دیلمی (جورجیر) ساکنین محل­آنرا نیز مسجد (جوجی) و (جوجه) که تحریف­شده کلمه (جورجیر) است­می­نامند . بطوریکه کتیبه سر در این مسجد حکایت دارد مسجد مزبور در دوره سلطنت شاه عباس اول بوسیله (ملا آقای حوایجدار) بنا شده است. کتیبه تاریخی سر در مسجد بخط ثلث سفید معرق بر زمینه کاشی لاجوردی رنگ بقلم صحیفی جوهری و مورخ بسال ۱۰۱۸ هجری بشرح زیر است:

فی ایام خلافه السلطان الاکرم الاعظم الاعدل الاشجع قهرمان الما والطین مولاملوک العرب والعجم ابوالغازی ابوالنصر ابوالفتح ابو المظفر شاه عباس بهادر خان خلد الله ملکه و سلطانه و افاض علی العالمین بره و عدله و احسانه بتوفیق الله تعالی که بانی این مکان شریف ملا آقای حوایجدار خاصه شریفه است رقم فقیر صحیفی جوهری فی سنته ثمان عشر و الف. "

 

در انتهای خیابان استانداری و در خیابان عبدالرزاق بسمت راست ادامه مسیر دادیم. در انتهای خیابان میدان تازه تاسیس امام علی که بر روی میدان عتیق(قیام، سبزه میدان سابق) مشابه میدان امام اصفهان ساخته شده است، رفتیم.

در سمت جنوب میدان امازاده هارونیه و مسجد امام علی و در سمت شمال میدان مسجد جامع قرار دارد.

یکى از امامزادگان معروف اصفهان امامزاده هارون بن موسى بن جعفر علیه‏السلاماست که بقعه مجلل و صحن و رواق مدفنش در کوى هارونیه (خیابان هاتف) روبروى مسجد على قرار گرفته است.

در کتاب تذکرة القبور آمده است:

«او هارون بن احمد بن جعفر بن هارون بن امام موسى بن جعفر علیه‏السلام است که در زمان معتصم عباسى (سال 227 ه .ق) در اصفهان به مقام شهادت رسید».

لازم به یادآورى است که در نسب این امام‏زاده اختلاف نظر است و برخى وى را از نوادگان امام هادى علیه‏السلام دانسته ‏اند.

جالب ترین مناره موجود در اصفهان مناره مسجد علی است. سیاحان و جهانگردان و محققین بسیاری در باره آن مطلب نوشته اند. مشهورترین آن ها پیترو دولاواله،‌ ژان شاردن، اوژن فلاندن، مادام دیولافوآ،‌ پرفسور هرتسفلد می باشند.

برخی از محققین این مناره رفیع و زیبا را متعلق به هارون ولایت می دانند، در حال حاضر این مناره جزء مسجد علی است. اما آنچه محقق است اینکه این مناره در زمان سلجوقیان ساخته شده است.  این مناره با ارتفاع حدود ۴۰ متر متشکل از سه بخش است.

مناره مسجد علی دارای ۴ کتیبه به خط کوفی مربع است. سه تا از این کتیبه ها با کاشی آبی رنگ و چهارمی که پایین تر از سه کتیبه دیگر است با آجر تراشیده ساخته شده است. در سه کتیبه اول عبارات مذهبی به صورت تکرار نوشته شده اما در چهارمین کتیبه آیه ۱۶ از سوره آل عمران آمده است. سال ساخت مناره مسجد علی دقیقاً معلوم نیست. اما کارشناسان سال ساخت آن را بین سال های ۵۱۵ تا ۵۲۵ هجری قمری می دانند

روبروی امامزاده هارونیه مغازه و کارگاه جارو سازی قرار داشت که سری به آنجا زدیم.

 پس از شهادت حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام چند تن از نزدیکان و وابستگان ایشان به دلیلی اینکه شنیده بودند حاکم اصفهان شیعه میباشد عازم این شهر شدند ولی زمانی که به اصفهان رسیدند حاکم شیعه برکنار شده بود.هارون الرشید که از خراسان سمت بغداد در حال سفر بود در شهر ری شنید که مامون بعد از حضرت رضا علیه السلام قصد دارد ولایت عهدی امور را به برادر بزرگ حضرت یعنی هارون بن موسی واگذار نماید .هارون الرشید با توجه به شخصیت حضرت هارون بن موسی که در علویون بهترین بود بر خلافت خود ترسان شد و به عامل خود در اصفهان دستور داد ایشان را به شهادت برسانند که نقل است مسموم شدند و بعضی گفتند انقدر جنگید تا به شهادت رسیدند در زمان عضدالدوله مقبره ی برای قبر ایشان به امر وزیر شیعی او ساخته شد.

در داخل صحن نقاشی های دیواری زیبایی قرار دارد.

مسجد جمعه یا جامع اصفهان مجموعه‏ اى از صنایع معمارى و هنرهاى زیباى ایرانِ بعد از اسلام است و یادگارهاى پادشاهان، وزرا، رجال و بانوان خیّر ایرانى را دربر دارد.

از جمله بخش‏هاى مهم مسجد، گنبد خواجه نظام الملک است که توسط خواجه نظام الملک، وزیر مشهور ملکشاه سلجوقى در سال‏هاى 465 تا 485 ه .ق ساخته شده و در چندین دوره نسبت به بازسازى آن اقدام شده است.

برخى از مورخین گمان کردند که دو گنبد شمالى و جنوبى مسجد در اصل آتشکده بوده است. این اشتباه از آنجا ناشى شده که سبک ساختمان گنبدهاى نظام الملک و تاج الملک در جنوب و شمال مسجد جمعه، از سبک معابد ایرانى در دوره ساسانیان پیروى شده است.

این مسجد درهاى متعددى دارد ولى از همه آنها جالب‏تر، در شمال شرقى مسجد است.

در ضلع شمال غربی مسجد قبر علامه مجلسی قرار دارد.

 

HTTPS://INSTAGRAM.COM/NOURI_ALIREZA