روز دوم مسافرت اصفهان(بخش دوم) – امامزاده درب امام - مورخ 93/11/03

از میدان امام علی و از میان کوچه های غربی آن و با کمتر از پنج دقیقه رانندگی به امامزاده درب امام رسیدیم.

در امامزاده درب امام شیر سنگی وجود دارد. شیر سنگی بر روی قبر پهلوانان و دلاوران قرار داده می شده است.

حیرت جهانگردان از شاهکار هنری شیرهای سنگی اصفهان

یکی از رشته هنرهایی که این روزها جهانگردان اصفهانی را به خود معطوف کرده شاهکار هنری شیرهای سنگی است که بر روی قبور پهلوانان افتخارآفرین این دیار نصب شده است.

    گرفتن عکس و فیلم و عکس های یادگاری از شیرهای سنگی جزو برنامه های توریست ها در شهر اصفهان است که بسان سنگ ها در مساجد از جمله مسجد امام نظر هر بیننده ای را به خود جلب می کند.

    آداب و سنن هر ملتی فلسفه خاصی دارد اگر آن ملت علاوه بر قدمت از فرهنگ متعالی برخوردار باشد آداب و سنن آن بس ارزنده و آموزنده است. یکی از سنن باستانی مردم اصفهان نصب شیر سنگی روی قبور بعضی از شخصیت های معروف از جمله پهلوانان بوده است که امروز دیگر متداول نیست. این رسم کهن از این قرار بوده که اگر پهلوانی یا مرد صاحب نامی یا انسان فداکار و خیری که در جنگاوری یا تیراندازی و سوارکاری شهرت و مقامی داشته و می مرد پس از مرگ او، روی قبر او نسبت به اهمیت و ارزش صاحب قبر، سنگ زیبایی به شکل شیر که سمبل شجاعت و مردانگی است تراشیده و روی قبر نصب می کردند این امر نیز شامل زنان دلاور و شجاع نیز می شد که تفاوت دو شیر نر و ماده بر روی قبور تراشیدن شمشیری بوده که در دو طرف شیر حجاری می شد.

    تا چندی پیش در قبرستان ایل بختیاری بویژه در تکیه میرتخت فولاد، شیرهای سنگی کوچک و بزرگ بسیاری دیده می شد که ابهت و جلوه خاصی به گورستان می داد. علاوه بر این در تکایا و برخی از بقاع متبرکه که نیز بر روی قبور چنین شیرها دیده می شود که امروزه مورد تماشای توریست ها قرار گرفته و بشدت آنها را تحت تاثیر خود قرار داده اند.

    در اصفهان شیرهای سنگی بسیار زیبایی در گورستان تخت فولاد، بر روی قبور بعضی از نام آوران و پهلوانان نامی نصب بود ولی در اواخر قاجار که بسیاری از سنگ های بزرگ و زیبای قبور تخت فولاد را جهت مرمت پل خواجو به آنجا انتقال دادند، بعضی از شیرهای سنگی را نیز از مکان اصلی خارج کردند که اکنون یکی از آنها همان مجسمه شیر سنگی است که در جنوب پل خواجو مستقر است.

    یکی از جمله شیرهای سنگی معروف شیر سنگی بسیار نفیس و ارزشمندی است که در امامزاده احمد(ع) نشاط اصفهان قرار دارد و روزانه گروه گروه گردشگران برای دیدن آن به این مکان رفته و آن را مورد بازدید خود قرار می دهند.
    این شیر سنگی در مقابل درب ورودی امامزاده به روی قبر یکی از دلاورمردان سپاه اصفهان نصب شده که متوفای آن کسی نیست جز دلاور «شیرمحمد بیگ لنجانی» که در جنگ با رومها و انگلیس ها از یکی از مناره های مسجد امام دشمنان را تحت نظر و به رگبار می بسته است. پهلوان شیرمحمد بیگ که با حیله و نیرنگ به یک مهمانی شام دعوت می شود در دالان آن منزل توسط عیادی انگلیس و از پشت مورد هجوم قرار می گیرد و به قتل می رسد. مرگ او باعث می شود تا مردم اصفهان چند روز برایش شهر را سیاهپوش کنند و به دستور ناصرالدین شاه شیر سنگی بسیار دیدنی به طول یک متر و هشتاد سانتیمتر و ارتفاع یک متر و بیست سانتیمتر بر روی قبر او نصب می شود که مجاری آن جزء شاهکارهای هنری به شمار می آید بر روی این شیر سنگی اشعاری در وصف شجاعت و دلاوری های متوفا حک شده و شیر سنگی نیز مزین به شمشیر است.
    در سالهای اخیر که افرادی فرصت طلب در شهر اصفهان اینگونه شاهکارهای هنری را به سرقت می بردند قصد داشتند این شیر سنگی را نیز شبانه به سرقت ببرند که با هوشیاری خادم و هیات امناء وقت از آن جلوگیری شد و اکنون در جوار یکی از شهدای جنگ تحمیلی «شهید محسن انصاری» تحت پوشش شیشه نشکن محافظت می شود که کاری بجا و ارزشمند است.
    از جمله شیرهای سنگی معروف اصفهان می توان به شیر سنگی محله درب کوشک، امامزاده اسماعیل، آب بخشان، ستی فاطمه، دو شیر بزرگ و کوچک شاه میرحمزه، طوقچی و پل خواجو اشاره کرد که اساسا نماد پهلوانی دارد.

در شرق خیابان چهارباغ پائین و در قبرستان قدیمی جمیلان (سنبلستان) و در نزدیکی محله قدیمی دردشت اصفهان بقعه دو امامزاده واقع شده که ساختمان آن در سال های ۸۵۷ هجری قمری برابر با ۱۴۵۳ میلادی در زمان حکومت جهانشاه قراقویونلو به پایان رسیده است.

این دو امامزاده ابراهیم و زین العابدین (ع) از احفاد و نوادگان حسن مثنّی و علی بن جعفر(ع) هستند که در این محل به خاک سپرده شده اند.

بنای تاریخی درب امام از دو گنبد بزرگ و کوچک و یک سر در کاشیکاری و سه صحن در سه جهت شمال و شرق و غرب تشکیل شده است.

سر در اصلی در محوطه شمالی واقع شده و با کاشی های معّرق موزون و بسیار زیبا ساخته شده است. بسیاری از محققین از جمله آندره گدار به تغییرات بعدی بنا در دوره های مختلف و به خصوص صفویه اشاره کرده اند کتیبه سردر به خط ثلث سفید با کاشی معّرق بر زمینه آبی لاجوردی به زبان فارسی نوشته شده است.

در سمت شرق این سردر، سردر دیگری است که کتیبه های آن به تعمیرات بنا در دوره شاه سلطان حسین صفوی اشاره می کند. نویسنده این کتیبه ها محمدرضا امامی و خطاط دیگری به نام عبدالرحیم می باشند. گنبدهای موجود در بنای تاریخی درب امام در یک زمان ساخته نشده اند.

 گنبد بزرگ همزمان با ساختمان بقعه در قرن نهم ساخته شده است . کتیبه های آن شامل آیات قرآن مجید می باشند. اما گنبد کوچک در سال ۱۰۸۱ هجری ساخته شده است. کتیبه این گنبد به خط محمدرضا امامی است. در غرب محوطه درب امام مسجد کوچکی است که منسوب به سعید بن جبیر از بزرگانی است که در اوایل اسلام در اصفهان امامت داشته است. داخل بقعه با کاشی های بسیار خوشرنگ تزئین شده است. در داخل ایوان های غربی گچ بری ها و قطاربندی های بسیار زیبایی است که بیانگر ذوق و ابتکار و خلاقیت هنرمندان اصفهان در آن روزگار است.

 گنبد بزرگ درب امام و ایوان های شرقی و شمالی در سال ۱۳۲۸ شمسی تعمیر شده اند. کاشیکاری های گنبد کوچک و قسمت های غربی بنا در سال ۱۳۳۲ مرمت گردیده اند. نمای خارجی بقعه و دیوارهای مجاور آن نیز تزئیناتی از کاشیکاری بسیار زیبا و مقرنس های گچی پرکار است. به طور کلی مجموعه درب امام اصفهان به دلیل ویژگی های هنری و معماری و تزئینات بسیار باشکوه کاشیکاری و گچبری در عداد یکی از شاهکارهای مسلم هنری ایران به شمار می رود که بیانگر سیر هنر معماری ایران در دوران های مختلف است. این اثر نفیس از نظر ویژگی های معماری دوران حکومت ترکمانان (قراقویونلو) مورد توجه معماران و پژوهشگران و باستان شناسان قرار گرفته و بسیاری از آنان در مورد آن بررسی کرده و حاصل مطالعات خود را انتشار داده اند.

 

 

 

 

 

HTTPS://INSTAGRAM.COM/NOURI_ALIREZA