تهرانگردی-خانه دکتر چمران، بقعه سید اسماعیل و کاروانسرای خانات

در جنوب تهران در خیابان شهید مصطفی خمینی در سر چهار راه سیروس کوچه ای بنام سرپولک قراردارد. از این کوچه وارد کوچه شهید غفاری شده در نبش کوچه ایی خانه ای قرار دارد که منزل پدری شهید چمران است. (کوچه کمال بشیری، پلاک 7/ تلفن: 55634158)منزل پدری شهید چمران از حدود سال 1330 محل سکونت خانواده بود. این بنا با مساحتی بالغ بر 244 مترمربع، به عنوان نمونه‌ای از معماری اواخر دوره قاجار، در محله چاله‌میدان قرار دارد

مصطفی چمران در سال 1311 در  قم متولد شد و سال 1360 در جریان جنگ تحمیلی در دهلاویه خوزستان به شهادت رسید. تلاش‌ها و موفقیت‌های او در زمینه‌های علمی، اجتماعی و سیاسی باعث شده تا دکتر مصطفی چمران به عنوان یکی از رجال صاحب‌نام معاصر ایران شناخته شود. در این خانه‌موزه، عکس‌هایی از دکتر چمران و وسایل شخصی وی نگهداری می‌شود.

از همان کوچه شهید غفاری که پایین بیایم به بقعه سیداسماعیل (ع) میرسیم. این بقعه در شمال غربی میدان مسجد و مدرسه فیلسوف الدوله قرار دارد که نتیجه امام هشتم حضرت رضا (ع) است که همواره مورد احترام خالصانه اهالی منطقه قرار دارد. سیداسماعیل (ع) از فرزندان امام علی النقی (ع) دهمین امام شیعیان است که بقعه حضرتش برای اولین بار در جمادی الاول سال 886 هجری قمری بنا شد و از قدیمی ترین بناهای موجود در تهران است. این بنا تا سال ها با همان معماری قدیمی پابرجا بود و انبوه مردم در ایامی که هنوز تهران نام و نشانی نداشت، به آنجا می رفتند و به زیارت می پرداختند. هنگامی که آغامحمدخان تصمیم گرفت تهران را به عنوان پایتخت معرفی کند و برای اولین بار در این شهر، بر اریکه سلطنت جلوس کرد، توجه بسیاری به این شهر کرد و یکی از عمده ترین توجهات او به ساخت بناها و بازسازی آثاری بود که در زمان زندیه یا قبل از آن ساخته شده بود. در سایه این توجهات بود که او بنای قدیمی بقعه سیداسماعیل را بازسازی کرد.

در واقع بسیاری بانی بقعه سیداسماعیل را عیسی خان بیگلر بیگی می دانند. همان کسی که بسیاری از بناهای دوره قاجار را پایه ریزی و یا بازسازی کرد که از آن جمله ساخت ارگ سلطنتی و بازسازی آب انبار سیداسماعیل را می توان نام برد. بنای جدید بقعه سیداسماعیل در سال 1262 هجری شمسی پی ریزی شد. بقعه سیداسماعیل در سال 1334 شمسی در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. تاریخ احداث ساختمان اصلی بقعه مشخص نیست‌، ولی قدیمی‌ترین تاریخی که بر روی آن مشهود است به قرن نهم هجری‌، مقارن با حکومت تیموریان‌، بر می‌گردد. چون کتیبه موجود بر در قدیمی بقعه دارای تاریخ ۸۸۶ ه.ق، است‌. این قدیمی‌ترین تاریخی است که درباره ابنیه قدیمی شهر تهران مشاهده شده است‌. ایوان بنا براساس کتیبه آن به سال۱۲۶۲ه.ق، بر می‌گردد و همچنین، کتیبه‌هایی به تاریخ ۱۲۸۱ ه.ق، در صحن بنا و سال ۱۳۴۱ ه.ش‌، بر در فولادی بقعه وجود دارد. سازنده این بنا استاد حسن‌، پسر استاد حسین لواسانی‌ بوده است .در دوران قاجار، بنای قدیمی امام‌زاده را تخریب کردند و بنای مفصل‌تری شامل گنبدخانه‌، ایوان و مسجد بر جای آن ساختند. در این زمان‌، در قدیمی بقعه تعمیر و حاشیه‌ای ۱۵ سانتی‌متری از هر طرف به آن اضافه شد. ایوان از محل ورودی برداشته و در ورودی مسجد کار گذاشته شد که به قامت انسانی متوسط و با طول ۱۶۲ سانتی‌متر و عرض ۶۶ سانتی‌متر است‌. درسال ۱۲۶۲ ه.ق‌، ایوان بزرگ کنونی همراه مناره‌های آن احداث و ایوان قدیمی تبدیل به پیش فضایی برای ورود به گنبد خانه (رواق‌) گشت‌. در همین تاریخ فضای صحن به بنا اضافه شد وکاشی‌کاری صحن بنا و مناره‌ها در سال۱۲۸۱ ه.ق، صورت گرفت‌. بانیان بخش‌های مختلف بقعه حسین علی‌خان‌ پسر مصطفی‌خان قاجار و همچنین، حاجی عیسی‌خان بیگلربیگی تهرانی هستند. در این بنا کتیبه‌ای به خط میرزا اسدالله شیرازی در حاشیه در فولادی بقعه وجود دارد و کاشی‌کاری بنای صحن را استاد علی‌اکبر ساخته است‌. در حال حاضر بنا دارای صحن مفصل و وسیعی به شکل استاندار چهار ایوانی است که دارای سه ورودی از سه ایوان شمال و جنوب و شرق می باشد. نقشه حرم چهار گوش است که در قسمت بالا با چهار طاقنما در گوشه ها به هشت ضلعی تبدیل گشته که گنبد بر فراز آن استوار است. در قسمت میانی ضریح زیبا به سبک شیراز ساخته شده ارتفاع ایوان اصلی به نحوه چشمگیری از ارتفاع طاقنما های جانبی بیشتر است .در دو سوی ایوان غربی نیز دو مناره کاشیکاری قرار گرفته است.

در اطراف بقعه، مغازه های صنایع دستی وجود دارد.

در ادامه به پایین چهارراه مولوی در ابتدای خیابان صاحب جم و در میدان امین السطان به کاروانسرای خانات سری میزنیم. این کاروانسرا به مساحت حدود ۱۰۰۰۰ متر مربع و ۵۴ حجره کوچک با دربی به ارتفاع پنج متر از چوب روسی و ۴۰ گل میخ  در اواخر دوران ناصرالدین شاه قاجار  بنا شده است .معماری آن به شیوهٔ آجر کاری است و دارای دو بخش حیاط و راهروی ورودی است. از عمر کاروانسرای خانات حدود 180 سال میگذرد.

کاروانسرای خانات ابتدا در خارج از باروی صفوی شهر تهران در کنار راهی که از دروازه حضرت عبدالعظیم (ع) به شهر ری می رفت قرار داشت موقعیتی که در اثر توسعه شهر تهران در سال 1285 هجری قمری داخل محدوده شهر قاجار شد.

در حال حاضر کاروانسرای خانات مانند گوهری تابناک به عنوان مکمل مجموعه تاریخی بازار تهران و یادگاری ارزنده دوران سربلندی و شکوه معماری ایران در مرکز تاریخی شهر تهران می درخشد تا به عنوان یادگاری از گذشته شهر که ضمن حفظ هویت تاریخی و معماری زیبای ایرانی، مرکز تجاری فرهنگی با عرضه هنرهای دستی، اقدام گردشگری، سوغات و ایجاد بازارچه و جمعه بازار صنایع دستی، عتیقه جات و هنرهای تجسمی مورد استفاده قرار گیرد.

HTTPS://INSTAGRAM.COM/NOURI_ALIREZA

 

/ 0 نظر / 131 بازدید