7-مسافرت شاهرود – در بسطام و مجن - بخش سوم- مورخ 91/04/25

در برگشت به شاهرود سری به شهر بسطام و مجموعه تاریخی آن زدیم.

تاریخ شهر بسطام قبل از ورود اسلام به ایران مشخص نیست. بنابر یک روایت حاکم خراسان در زمان خسروپرویز که نام وی «بسطام نام» بود، این شهر را بنا گذاشته‌است. با توجه به این روایت این شهر را باید شهرهای تأسیس‌شده در دوران شاپور دوم ساسانی دانست. در دورهٔ عباسیان، این شهر دومین شهر ایالت قومس و تالی دامغان بود و پس از حملهٔ مغول رو به انحطاط رفت.

قدمت این شهر به ۸۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح می‌رسد. آثار معروف آن از تپه معروف سنگ چخماق در شمال بسطام دیرینگی این شهر را به نمایش می‌گذارد. در گذشته رشته قنات‌های بسیاری در این شهرجاری بوده که تماماً دارای آبی گوارا و شیرین بود و در حال حاضر قنواتی مانند قنات صادق خان که قدمت آن به حدود بیش از ۵۰۰ سال می‌رسد هنوز از اهمیت بسیاری برخوردار است و آب شیرین آن در تابستان بسیار سرد و در زمستان گرم است.

مشاهیر این شهر عبارتند از

  • بایزید بسطامی
  • فروغی بسطامی
  • عارف بسطامی
  • قاضی ظهیرالدین بسطامی

جاذبه‌های طبیعی دشت بسطام که در منطقه شرقی شاهوار از سلسله جبال البرز واقع گردیده به خاطر محصور بودن در میان کوه‌های تپال، بدشت، سیاه کوه و البرز از حاشیه کویر جدا گشته و وفور چشمه ساران، قنوات و چاه‌های عمیق، منطقه‌ای خوش آب و هوا را پدید آورده که سرتاسر آن را باغات سر سبز و خرم پوشانیده‌است.

جاذبه‌های تاریخی و باستانی

بر اساس کاوش‌های صورت گرفته در تپه باستانی سنگ چخماق، پیشینه تاریخی شهر بسطام را تا هفت هزار سال برمی شمارند. بناهای تاریخی به یادگار مانده از قرون اولیه اسلام در این شهر حاکی از فرهنگ غنی اسلامی است که همچون گوهری گران بها در سینه تاریخ کشور می‌درخشند. نوع معماری، گچ بری و کاشی کاری‌های بکار رفته در این مجموعه بناها جزو آثار ارزشمند و منحصربه‌فرد ایران است.

  • بارگاه مطهر امامزاده محمد بن جعفر صادق
  • آرامگاه سلطان العارفین بایزید بسطامی
  • مسجد جمعهٔ بسطام
  • گنبد غازان خان
  • مسجد بایزید
  • صومعه بایزید
  • گنبد غازان خان
  • منار سلجوقی
  • دالان و ایوان الجایتو
  • آرامگاه آل کرت
  • آرامگاه گمنام
  • مدرسه شاهرخیه
  • مسجد جامع
  • برج کاشانه بسطام
  • تکیه دولت
  • محراب مسجد جامع
  • محراب مسجد بایزید
  • مسجد بالاسر
  • ایوان و دهلیز شرقی
  • ایوان غربی
  • حمام قاجاری
  • آب انبار حاجی
  • یخدان گلی
  • باروی قدیم شهر
  •  

 برج‌ کاشانه‌ بسطام‌ - شاهرود

در ضلع جنوب شرقی مسجد جامع بسطام است. برج کاشانه با ارتفاع 20 متر از خارج دارای 30 ترک و از داخل ده ضلعی است. ساختمان این برج آجری است و در اصل گنبدی مخروطی داشته که زیر آن با کاشی فیروزه ای تزیین شده است. در بخشی از آن نیز کتیبه ای قرار دارد که معماری آن را محمد بن حسین بن ابی طالب دامغانی و ایجاد آن را حدود سال 700 هجری قمری ذکر کرده اند. پلان‌ خارجی‌ آن‌ کثیرالاضلاع‌ منتظم‌ سی‌ ضلعی‌ است‌. در ضلع‌ جنوب‌ غربی‌ این‌ برج‌ کلمه‌ (الرحمن‌ الرحیم‌) با خط‌ ثلث‌ بسیار زیبایی‌ نوشته‌ شده‌ است‌. برخی‌ از خاور شناسان ‌از جمله‌ گدار بر این‌ عقیده‌اند که‌ این‌ بنا از آثار غازان‌ خان‌ مغول‌ است‌ و اسم‌ اصلی‌ آن‌ غازانه‌ بوده‌ که‌ به‌ مرور زمان‌(بدون‌ توجه‌ به‌ اصل‌ آن‌) به‌ کاشانه‌ تبدیل‌ شده‌ است.

 

آرامگاه بایزید بسطامی

مقبره این عارف شهیر در شهر بسطام و شمال مقبره امام زاده محمد (ع) است. مقبره این عارف فاقد هرگونه تزئین است. و به نظر می رسد هیچ گاه ساختمانی مشابه مقبره دیگر بزرگان روی آن بنا نشده باشد و در حقیقت بی اعتنایی به مادیات و گریز از تجمل در این آرامگاه بوضوح به چشم می آید.وارستگی و بی نیازی بایزید بسطامی حتی بعد از مرگ وی و گذشت یازده قرن , در مرقدش مشهود است.

 

مسجد جامع بسطام

این مسجد در جنوب بسطام و در حد فاصل دویست متری جنوب آرامگاه بایزید بسطامی قرار گرفته است. این مسجد به دو قسمت تقسیم می گردد. قسمت اول عبارت است از صحن مسجد که دارای محرابی است که با گچبری های بسیار زیبا و هنرمندانه تزئین گردیده است . صحن مسجد مربع و فضای آن باز است .قسمت دوم که از لحاظ شیوه و صنعتی که در ساختن آن بکار رفته با قسمت آن فرق دارد .

این مسجد به شکل مستطیل و به ابعاد 6 × 10 و در دو ردیف ستون سه تایی با پوشش مسطح چوبی بنا شده است. زیباترین بخش این مسجد، محراب گچ بری شده آن است که با نقوش هندسی، اسلیمی و گل های چهار پر تزیین شده است.بخش فوقانی محراب را با کتیبه هایی به خط ثلث و نستعلیق، در دوره ایلخانی و قاجار آراسته اند. نام سازنده این بنا در کتیبه مسجد به این صورت نوشته شده است : ( استاد محمد بن الحسین بن علی بن ابی طالب المهندس البنا الدامغانی ) ارتفاع محراب 3،9متر و عرض آن 3،3 متر می باشد و دارای کتیبه هایی است که در آن آیاتی از سوره بقره و  توبه نوشته شده است. ساخت مناره آجری مجموعه بسطام مربوط به تاریخ 514 هجری قمری است. این مناره دارای تزیین آجری کاری در طرح های هندسی است. در قسمت جنوبی حیاط مجموعه، بقعه امام زاده محمد قرار دارد که با توجه به متون تاریخی این بقعه را مدفن یکی از نوادگان امام صادق (ع) می دانند. ساختمان این بنا گنبدی مخروطی و سه پوش دارد. این بنا از داخل مربع شکل (4،5 × 4،5 متر) و دارای تزیینات زیبای گچبری است. در بسطام، میدان امام (ره) قرار دارد.

 

نمای داخلی مسجد جامع بسطام

تفاوت فاحش گچبری مستطیل دوم با تمام گچبری های این محراب کاملا محسوس است . به نظر می رسد از آنجا که این مسجد در سال 706 هجری ساخته شده و درآن زمان مذهب تسنن در ایران رواج داشته , اسامی ابوبکر و عمر و عثمان برآن نوشته شده بود . ولی از زمان رواج مذهب شیعه و تسلط فرمانروایان و حکام شیعی آن اسامی را حذف کرده و بجای آن نام علی بن ابی طالب ولی الله را نوشته اند .

 

HTTPS://INSTAGRAM.COM/NOURI_ALIREZA

/ 0 نظر / 62 بازدید